Didier Barrois, senior adviseur strategie en programmamanager, Brainport Development
Brainport Eindhoven speelt een voortrekkersrol in de ontwikkeling van Energy Hubs, die cruciaal zijn voor het versnellen van de energietransitie en het ontlasten van het overbelaste elektriciteitsnet. Deze hubs zijn lokale, slimme energiesystemen waarin opwekking, opslag en verbruik van energie op elkaar worden afgestemd. Ze bieden bedrijven de mogelijkheid om energie te delen en efficiënter te gebruiken – een belangrijke oplossing in tijden van netcongestie.
Binnen een Energy Hub stemmen bedrijven hun energieverbruik op elkaar af, waardoor piekbelastingen worden verminderd en de bestaande netcapaciteit efficiënter wordt benut. Dit maakt het mogelijk om binnen de huidige energiecontracten te blijven en dure verzwaring van netaansluitingen uit te stellen. Stel: een bedrijf heeft een overschot aan elektriciteit, terwijl de buurman juist een tekort heeft. Door dat overschot te delen, kunnen beiden profiteren. In de praktijk vereist dit echter soms overtuigingskracht. Bedrijven moeten niet alleen begrijpen dat hun bijdrage een ander kan helpen, maar ook dat het hen zelf voordelen oplevert. Dit past bij de samenwerkingsmentaliteit die kenmerkend is voor de regio.
Concrete toepassingen: het Kempisch Bedrijvenpark
In samenwerking met 11 gemeenten werkt Brainport Development aan de oprichting van energy hubs op bedrijventerreinen in onder andere Veldhoven, Son & Breugel, Nuenen en Best. Het Kempisch Bedrijvenpark – de eerste Energy Hub in de regio – is een mooi succesverhaal. In mei 2024 ondertekenden achttien bedrijven, waaronder VDL Groep en VGI Groep, een samenwerkingsovereenkomst met netbeheerder Enexis. De hub maakt gebruik van zonne-energie, batterijen en slimme software om vraag en aanbod van energie optimaal te balanceren. Op één van de bedrijfspanden lagen 2.000 zonnepanelen, waarvan de helft noodgedwongen was uitgeschakeld. Door deze panelen weer in te schakelen, kon een andere vestiging van voldoende stroom worden voorzien. Een praktische en succesvolle samenwerking dus.
De rol van Brainport Development
Een van de taken van Brainport Development is het activeren en verbinden van de juiste bedrijven – in het geval van Energy Hubs specifiek op één bedrijventerrein. Daarna volgt de modellering: hoe functioneren de systemen samen? Wat is technisch mogelijk? Voor de benodigde expertise en geavanceerde modellering en simulaties worden bewust gespecialiseerde marktpartijen ingeschakeld. De focus van Brainport Development ligt op het versterken van het ecosysteem en het creëren van de juiste randvoorwaarden voor samenwerking en realisatie.
Het is essentieel om alle ketenpartners vanaf het begin te betrekken. Elk draagt een klein, maar cruciaal stukje bij. Bij de start is het verzamelen van de juiste informatie noodzakelijk, met respect voor privacywetgeving (zoals de AVG). Sommige bedrijven konden al snel worden geholpen door inzicht te geven in het vermogen dat ze konden terugwinnen – wat hielp bij het onderbouwen van investeringsbeslissingen. We hebben van deelnemers te horen gekregen dat ze 30% energie wisten te besparen en tegelijk 30% in productie zijn gegroeid. Dat maakt duidelijk dat eigen inzet loont maar samenwerken binnen een Energy Hub-concept nog meer oplevert.
Inzicht als voorwaarde voor optimalisatie
Maakbedrijven moeten zich bewust zijn van hun eigen processen om gericht te kunnen optimaliseren. Het gaat om efficiënter werken, energie besparen en pieken in verbruik beter spreiden. Dat vraagt om inzicht: waar en wanneer treden piekbelastingen op? Welke apparaten veroorzaken deze? Zijn er alternatieven – zoals vervanging, andere gebruiksmomenten, of langzamer opstarten? Veel bedrijven beschikken nog niet over deze inzichten, en dus moeten alle technische installaties zorgvuldig worden geïnventariseerd.
Binnen een Energy Hub zijn heldere afspraken tussen bedrijven essentieel. Alleen zo kun je een Energy Hub goed laten functioneren. Om afspraken met de leveranciers te maken, is het noodzakelijk om toegang te hebben tot actuele, gedetailleerde verbruiksdata. Hiervoor moeten bedrijven expliciet toestemming geven én bereid zijn om technische installaties te laten plaatsen die het delen van data mogelijk maken.
Data spelen dus een sleutelrol. Daarom zijn er randvoorwaarden gesteld aan de gegevens die nodig zijn: kwartierdata zijn het absolute minimum. Wij beschikken zelf niet over de expertise voor technische modellering en simulaties, dus daarvoor schakelen we gespecialiseerde partijen in. Wel is het cruciaal dat zij toegang krijgen tot exact de juiste gegevens. Onderzoekers van de TU/e willen bijvoorbeeld graag toegang tot data van zowel energieleveranciers als -verbruikers, omdat zij dan pas echt kunnen optimaliseren.
Juridische kaders en toekomstvisie
Samenwerking tussen meerdere energieverbruikers vraagt om duidelijke juridische afspraken. Hoewel regelgeving zich langzaam ontwikkelt, beweegt deze gelukkig wel mee. Steeds meer bedrijven staan positief tegenover dit proces. Ze tonen interesse in hun energieverbruik en willen er actief mee aan de slag. Dit vormt een goede basis voor verdere samenwerking met energieleveranciers en netbeheerders. Het besef groeit dat energie niet vanzelfsprekend beschikbaar is, maar een waardevolle grondstof vormt. Inzicht in verbruik – waar het vandaan komt, wanneer het gebruikt wordt en waar tekorten dreigen – helpt bedrijven beter plannen en investeren.
Voor de lange termijn is het cruciaal om scherpere keuzes te maken over onze infrastructuur. Welke sectoren zijn essentieel, welke minder? Op basis daarvan moeten we durven prioriteren: gerichte investeringen combineren met keuzes over wat écht noodzakelijk is. De aanpak van Brainport Eindhoven laat zien dat lokale samenwerking en technologische innovatie hand in hand gaan. Energy Hubs ontlasten niet alleen het elektriciteitsnet, maar maken ook de weg vrij voor een CO₂-neutrale toekomst. Door bedrijven samen te brengen, data slim te benutten en met de juiste partners te werken, ontstaat een duurzaam energiesysteem dat klaar is voor de toekomst.
Didier Barrois is senior adviseur strategie en programmamanager van het Urban Development Initiative (UDI) bij Brainport Development in Eindhoven. Hij houdt zich met name bezig met gevolgen van de ruimtelijk-economische strategie van de regio, met speciale aandacht voor netcongestie. Didier is verantwoordelijk voor het programma van het Urban Development Initiative dat een specifieke programmalijn op energietransitie heeft ontwikkeld in samenwerking met TU/e, TNO, lokale overheden en bedrijfsleven.
Mark Harbers, Voorzitter van Techniek Nederland, maakte onlangs duidelijk dat door slimme sturing van bestaande installaties in gebouwen de piekbelasting op het elektriciteitsnet tot wel 25% kan worden verminderd. Hij benadrukte dat de technieksector – met behulp van onder meer energie‑hubs, megabatterijen en intelligente energiemanagementsystemen – het net beter kan benutten, zonder eerst grote infrastructuuraanpassingen te hoeven doorvoeren.
Harbers stelde ook dat lokale energie-uitwisseling een belangrijke rol speelt in het verzachten van netcongestie. Met technieken zoals load shifting (verbruik verplaatsen naar daluren) en peak shaving (pieken afvlakken middels opslag of sturing) kan het net verder worden ontlast.
HyTEPS pleit al jaren voor ‘inbreiding’ als effectieve manier om op kortere termijn meer vermogen uit bestaande netwerken te halen. Meer over dit onderwerp: